De Hel van ‘63

Nederland, 2009, kleur en zw/w,100 minuten, scenario: Steven de Jong, Maarten Lebens, Jean Unmeis, regie: Steven de Jong, met: Lourens van den Akker, Cas Jansen, Chris Zegers, Chava Voor in ’t Holt, Rense Westra

Enkele dorpsgenoten moeten hem meegemaakt hebben, zonder evenwel de finish te halen. Op 18 januari 1963 vond de twaalfde Elfstedentocht plaats. Dat was de verschrikkelijkste Elfstedentocht uit de geschiedenis. Het was met recht een hel. Vooral de ouderen zullen zich die tocht nog herinneren, omdat daarvan voor het eerst live verslag van werd gedaan op radio en televisie. Daardoor kon Nederland deze historische tocht direct meebeleven. Extreme kou en een harde noord-noordoostenwind zorgden ervoor dat van de 9294 toerrijders er maar 69 de eindstreep haalden en van de 568 wedstrijdrijders er slechts 58 aankwamen. Deze helletocht maakte van winnaar Reinier Paping een levende legende. Bizarre taferelen speelden zich af. Er vonden vreselijke valpartijen plaats, mensen reden met hun hoofd tegen een brug omdat hun oogleden bevroren waren. Er waren veel gewonden doordat mensen hun benen, armen en zelfs hun bekken braken. Langs de route lagen de EHBO-posten en ziekenhuizen vol met gewonde mensen. Het leek wel een compleet slagveld.
“Het is verbazingwekkend dat er nog niet eerder een film over de Elfstedentocht is gemaakt”, stelt regisseur Steven de Jong. Hij ging de uitdaging aan en maakte De Hel van ‘63. “We zijn heel dicht bij de echte belevenissen van toen gebleven. Je kunt eigenlijk zeggen dat de film gebaseerd is op ware gebeurtenissen.”
Het scenario is mede gebaseerd op de ervaringen van de toerrijders die de tocht met succes hebben afgelegd. De film begint met de onthulling van een schaatsstandbeeld in aanwezigheid van enkele oude mannen, schaatsers die op 18 januari 1963 de legendarische barre Elfstedentocht uitreden. Daarna volgen we vier toertochtrijders, die allemaal een verschillend motief hebben om het elfstedentochtkruisje te halen. Voor de een is dat de dreiging van het verlies van de boerderij, voor de ander een boze zwangere vrouw, voor weer een ander een overleden verloofde en tenslotte voor de laatste een strenge militaire dienstplicht. Parallel daarmee wordt het verhaal verteld van de spanningen bij de rayonhoofden, die onder druk worden gezet door de media en de commissaris van de koningin om de tocht door te laten gaan, zelfs nadat de weersomstandigheden in de loop van de dag verslechterden. Voor elke schaatsliefhebber, maar vooral voor de Elfstedentochtmaniakken en die zijn met velen, is deze film een absolute must. Ze zullen met name smullen van de archiefbeelden van de tocht der tochten uit 1963 die veel indruk maken. (BN)