The Limits of Control

Verenigde Staten, 2009, kleur, 116 minuten, scenario en regie: Jim Jarmusch, met: Isaach de Bankolé, Paz de la Huerta, Tilda Swinton, Gael García Bernal, John Hurt, Bill Murray

De menselijke verbeelding is zo immens dat we zelfs van de kleine, alledaagse dingen een kunstwerk kunnen maken. Dat is de inspirerende, bijna Zen-Boeddhistische gedachte die aan The Limits of Control, de nieuwste film van Jim Jarmusch, ten grondslag ligt. Al meer dan 25 jaar maakt het boegbeeld van de onafhankelijke Amerikaanse cinema louter films die hij zelf wil maken. Roadmovies waarbij hij zich veeleer laat leiden door zijn intuïtie dan door zijn verstand en waarin de reis op zich belangrijker is dan het einddoel. Met als gevolg dat de plot dan ook ondergeschikt is aan de sfeer en de personages die veelal innemende, onaangepaste eenzaten zijn.
The Limits of Control vertelt het verhaal van een mysterieuze, naamloze eenling (een indrukwekkende Isaach de Bankolé) die zijn activiteiten buiten de wet houdt. Op de luchthaven van Madrid wordt deze Eenzame Man (net als alle andere personages heeft hij geen naam) door zijn Creoolse opdrachtgever op een clandestiene missie gestuurd die hem door heel Spanje zal voeren. Op zijn tocht ontmoet hij een bonte stoet contactpersonen (gespeeld door bekende acteurs als Tilda Swinton, John Hurt en Gael García Bernal), waarbij volgens een vast patroon, te beginnen met “U spreekt zeker geen Spaans?” gecodeerde berichten en lucifersdoosjes worden uitgewisseld. The Limits of Control zit boordevol terugkerende incidenten en patronen, spiegelingen en variaties, waarmee Jarmusch de onderlinge samenhang van alles lijkt te willen suggereren. Zo heeft elk van de contactpersonen wel een specifiek onderwerp, of het nu film of wetenschap is, waarover hij een uitgebreid betoog houdt. Ook duikt er regelmatig een beeldschone vrouw (Paz de la Huerta) in de film op die of poedelnaakt of verleidelijk gekleed is. Maar hoewel zo geleidelijk het doel van de Eenzame Man dichterbij lijkt te komen, blijven alle vragen die ons bezighouden onbeantwoord. Wel wordt ons tenslotte meer duidelijk over het doel van de reis van de Eenzame Man, als hij stelt dat alles subjectief is en de realiteit arbitrair. En de echte reis die hij door Spanje maakt, wordt langzaam maar zeker in de film ook een onwerkelijke reis door zijn bewustzijn. Het dromerige, hallucinatoire karakter van de film wordt nog versterkt door het betoverende camerawerk van cameraman Christopher Doyle en de hypnotiserende muziek van de Japanse experimentele rockband Boris. Maar bovenal heeft Jarmusch er in zijn onconventionele film naar gestreefd de toeschouwer, door zijn geconditioneerde verwachtingspatroon te doorbreken en hem de wereld door de ogen van zijn hoofdpersonage te laten zien, met een nieuwe, open blik naar de schoonheid van de kleine, alledaagse dingen te laten kijken. (DH)